Espaces multifonctionnels de gestion des eaux pluviales

Multifunctionele ruimtes ontwerpen voor regenwaterbeheer

Publié le 20 januari 2020 Picto catégorie Biodiversiteit Biodiversiteit

Een stedenbouwkundige aanleg waarbij rekening wordt gehouden met de cyclus van het water weeft een natuurlijke band tussen de menselijke activiteiten, risicobeheer, openbare gezondheid, biodiversiteit, klimaat en landschap. Stuk voor stuk verantwoordelijkheden die spelers met verschillende achtergronden samenbrengen.

Het duurzaam regenwaterbeheer haalt alle sectoren uit hun aparte vakjes en zorgt voor een concept van multifunctionele ruimtes. Een hydraulische aanleg blijkt zo een ondersteuning voor het gebruik en de structuur van het landschap. Binnen stedenbouwkundige projecten is de ontwikkeling van dergelijke multifunctionele ruimtes een onbetwistbare meerwaarde voor milieu en landschap.

Een nieuwe opvatting van de stedelijke ruimte, waarin WATER het verbindend element wordt tussen landschap en de klimaatuitdagingen.

Een terugblik op de evolutie van de strategieën voor waterbeheer in de stad, tot aan een geslaagd stedenbouwkundig ontwikkelingsproject…

Van de dimensionering van de buizen tot het ontwerpen van multifunctionele ruimtes

Het regenwaterbeheer in een stad betekende lange tijd ondergrondse (gemeenschappelijke of gescheiden netwerken, opslagbekkens) of bovengrondse (opvang- of stormbekkens) bouwwerken, in de logica ‘we voeren alles naar de netwerken’. Van dit systeem kennen we vandaag echter de grenzen en risico’s: verzadiging van de netwerken en zuiveringsstations, foute aftakkingen, gebrek aan onderhoud, of oververzadiging, wat leidt tot overstromingen en de vervuiling van het watermilieu.

In de jaren 1990 ontstond een nieuwe opvatting over stedelijke waterhuishouding. Water werd niet meer beschouwd als een afvalstof die moest worden afgevoerd, maar kreeg opnieuw haar plaats als grondstof, in het hart van de stedelijke ruimte. Deze evolutie werd vertaald in een radicale wijziging van het ontwerp van hydraulische bouwwerken. Het gaat niet (enkel) meer om het dimensioneren van buizen, maar eerder op het steunen op zogenaamd alternatieve technieken om het regenwater te laten infiltreren of tijdelijk vast te houden, voor het opnieuw terecht komt in het natuurlijke milieu of voor het opnieuw in een beperkt debiet naar het netwerk gaat, wanneer infiltratie moeilijk is.

Recent maakte het geïntegreerd regenwaterbeheer een nieuwe evolutie door op vlak van aanleg. Het ontwerp van de waterbouwkundige werken heeft nu een invloed op het gehele project en wordt een structurerend element van het landschap. Op deze manier kunnen multifunctionele ruimtes ontstaan.

évolution-historique-gestion-eaux-pluviales

 

espaces-multifonctionnels-eaux-pluviales

De verschillende functies van de structuren voor duurzaam regenwaterbeheer

In deze nieuwe opvatting van structuren voor duurzaam regenwaterbeheer zien we de toevoeging van diensten, zodat er echte multifunctionele ruimtes ontstaan.

De hydraulische functie

De verschillende soorten structuren zijn ontworpen om de afvloeiing te vertragen, waterwegen te creëren, water tijdelijk op te slaan, afvloeiend regenwater te laten insijpelen, of om het regenwater te laten infiltreren op de plaats waar het valt. De afmetingen van de structuren worden berekend in functie van het betrokken stroom- en de deelstroomgebieden. De verschillende systeemtypologieën zijn daarbij complementair binnen eenzelfde project.

De inrichting van de openbare ruimte

De technieken voor een geïntegreerd regenwaterbeheer worden structurele elementen in de openbare ruimte. Deze structuren laten immers toe om ruimtes af te bakenen, wandelzones of groene zones te creëren. Het ontwerpen van multifunctionele ruimtes verbetert de leefomgeving van de gebruikers, omdat ze een echte ondersteuning vormen voor de menselijke activiteit en de sociale verbondenheid versterken: stadsparken, speeltuinen, parkings, deeltuinen, …


Ecowijk in Rives de la Haute Deûle te Lomme (buitenwijken van Rijsel)

De landschapsfunctie

De aanleg van multifunctionele structuren voor het regenwaterbeheer steunt op het landschap. De integratie van een regentuin of een overstromingsweide midden in een ontwikkeling zal immers het landschap structureren, omdat er wordt gewerkt met een nivelleringstechniek. Net zoals het water krijgt de begroeiing haar plaats binnen deze aanleg. De keuze van de soorten die geschikt zijn voor deze verschillende zones (overstroombaar, altijd nat of net droog) en voor het lokale milieu, zal bepalend zijn. Deze structuren vormen een soort ademend landschap in het stedelijk weefsel.

De milieufunctie

De multifunctionele landschappelijke ruimtes helpen de natuur in de stad. Door ecologische continua te creëren (groene en blauwe netwerken), zorgen ze voor meer biodiversiteit in de stedelijke omgeving. Ze zorgen voor de bescherming van het waterkapitaal, ze herstellen de waterkwaliteit van de bodem en bieden opnieuw meer plaats aan het oppervlaktewater. We stellen vast er zich in dat geval nieuwe ecosystemen vormen. Ze vormen ook koelte-eilanden, dankzij de aanwezigheid van vegetatie en evapotranspiratie. Naast de verbetering van de levenskwaliteit, hebben deze ruimtes dus ook een gunstige invloed op de gezondheid van de bewoners.


Ontwerp en fotocredits Atelier de Paysages Bruel-Delmar

Technische elementen voor het ontwerpen van multifunctionele structuren

De structuren aan de oppervlakte

Tegenwoordig gebruiken de ontwerpers de topografie van de site en de nivellering om multifunctionele ruimtes te dimensioneren. Structuren voor waterbeheer aan de oppervlakte zijn zeer interessant, onder meer omdat ze met elkaar verbonden zijn.

De doelstelling van dergelijke structuren is het vertragen, vasthouden of infiltreren van het regenwater.

Dit is een niet-exhaustieve lijst met oppervlaktestructuren:

  • Regentuin
  • Groendak
  • Waterdoorlatende bedekkingen
  • Greppels en sloten
  • Afvoersleuf
  • Overstromingsgebied
  • Waterbekken
  • Regenboom
  • Het uitvlakken van boorden

Meer weten :

Gids Duurzame Gebouwen : een voorziening kiezen

In aanmerking te nemen concepten

  • Waterhoogte en afvoertijd

Er moet rekening worden gehouden met de maximale waterhoogte en de vastgelegde afvoertijd bij de dimensionering van de structuren (12 u? 24 u? 48 u?). Ze moeten aangepast zijn aan het gebruik van de ruimte in functie van haar aard: een pad of laag punt van een overstromingszone bijvoorbeeld.

  • Bedieningsniveau

Met welke regenval moet rekening worden gehouden bij het dimensioneren van de structuren of verbonden voorzieningen? De afmetingen van bekkens worden meestal berekend op basis van tienjarige neerslagperioden.

Binnen de notie ‘bedieningsniveau’ onderscheiden we gewone regenbuien (80% van het neerslagvolume), en gemiddelde, heftige tot zeer heftige buien. Deze typologieën stemmen overeen met beheerdoelstellingen die gaan van het onder controle houden van de lokale waterhuishouding tot het voorkomen van overstromingen.

Meer weten :

Gids Duurzame Gebouwen : Indicatoren

Het is belangrijk om binnen het ontwerpteam de vaardigheden ‘Stedelijke hydrologie’ of ‘Duurzaam regenwaterbeheer’ te voorzien, om een goede integratie van oppervlaktestructuren te verzekeren voor het regenwaterbeheer binnen het ontwikkelingsproject.

3 belangrijke elementen voor de geslaagde aanleg van een multifunctionele ruimte

1
Alle spelers zo vroeg mogelijk bij het project betrekken

Een multidisciplinaire aanpak tussen alle diensten die betrokken zijn bij deze nieuwe benadering van regenwaterbeheer is noodzakelijk: leefomgeving, wegen, groene ruimtes, sanering, ontwikkeling en huisvesting enz. Het is belangrijk om al deze competenties te bundelen in de projecten.

Het is sowieso een collectief gegeven, maar alle spelers van de stedenbouwkundige ontwikkeling moeten zo vroeg mogelijk worden betrokken (planners, ontwikkelaars, bouwheren, ondernemingen, …). Deze projectaanpak zorgt ervoor dat er rekening wordt gehouden met de waterhuishouding vanaf de opstart van het project en dat ze wordt opgevolgd tot aan de uitvoering van de werken en ook tijdens de ingebruikname ervan.

Het samenstellen van een projectteam dat alle vereiste competenties bundelt en dat samenwerkt aan het regenwaterbeheer is bepalend.

2
De onderhoudsmodaliteiten bepalen met de betrokken personen

Een geïntegreerd regenwaterbeheer verandert de onderhoudsgewoonten en de betrokken actoren, die vroeger vooral betrekking hadden op saneren. De structuren aan de oppervlakte vereisen een onderhoud door de groendienst. De tussenpersonen moeten uiteraard goed geïnformeerd en betrokken worden.

Het wordt dan ook aangeraden om te werken met onderhoudsboekjes, bestemd voor de sitebeheerders. Het doel van deze onderhoudsboekjes is rapporteren over de hydraulische werking van de structuren op de site en het vermelden van de betrokken diensten en onderhoudsprocedures.

Een goede voorbereiding en betrokkenheid op vlak van onderhoud verzekert de duurzaamheid van deze structuren.

3
Educatieve communicatiemiddelen voor de gebruikers samenstellen

De multifunctionele structuren bevinden zich middenin de leefruimte van de gebruikers. Duurzaam regenwaterbeheer is echter een concept dat niet echt gekend is bij het grote publiek. Het is dus logisch dat er goed moet worden gecommuniceerd over de verschillende functies van de ingerichte ruimte, en met name over de hydraulische functie, bijvoorbeeld door informatieve borden te plaatsen.

Zo kan de weg van het water bijvoorbeeld worden geïllustreerd. Uitleg geven over droge en natte periodes, de afvoertijden, de gekozen plantensoorten, alsook de milieuvoordelen van deze ruimtes, het zijn allemaal aspecten die pedagogisch benaderd kunnen worden, wat de aanvaarding van en het respect voor de structuren bij de gebruikers vergroot.

X
Documentatie
Vul het onderstaande formulier in om toegang te krijgen tot uw privédownloads en om te genieten van al onze technische documentatie.
Een e-mail zal naar u met een verbinding van permanente toegang worden verzonden (als u hem niet het onmiddellijk ontvangt, denk aan het verifiëren van uw ongewenste post).

E-mailadressen zijn niet identiek
*Verplichte velden

We respecteren de principes van de bescherming van persoonlijke gegevens. Om uw rechten met betrekking tot de via dit formulier verzamelde informatie te kennen en uit te oefenen, gelieve ons Privacybeleid te raadplegen.