De stad van gisteren is niet langer aangepast aan de klimaatuitdagingen van vandaag. Het fenomeen van stedelijke hitte-eilanden ontstaat door verschillende factoren, zoals de toenemende verstedelijking, de manier waarop steden worden ingericht en menselijke activiteiten.
Hoe kunnen we koele zones creëren en de stad beter laten ventileren? Hoe evolueren we naar een stedelijke structuur die rekening houdt met klimaatverandering? Verschillende oplossingen en principes spelen hierbij een belangrijke rol:
- herintroductie van groen in de stad via groene netwerken
- open ruimtes creëren om het “stedelijk canyon-effect” te beperken
- gebruik van waterdoorlatende verhardingen
- materiaalkeuze op basis van albedo (weerkaatsing van zonlicht)
- inrichting rekening houdend met wind en zonoriëntatie
- toepassing van cool roofs (witte dakbedekking)
Om stedelijke ontwikkeling te herdenken en het welzijn in de stad te verbeteren, zijn twee elementen cruciaal: het inzetten op duurzame inrichtingsstrategieën en het gebruik van performante technische oplossingen met meerdere voordelen, zoals milieubescherming, volksgezondheid, landschappelijke integratie en levenskwaliteit.
Oplossingen in de strijd tegen stedelijke hitte-eilanden
In tijden van aanpassing aan de klimaatverandering
Een hitte-eiland wordt gekenmerkt door een oppervlakte- of luchttemperatuur die hoger ligt in het stedelijk gebied dan in de stadsrand. Dit temperatuurverschil kan meer dan 12° bedragen. Deze hitte-eilanden kunnen ook voorkomen op schaal van een wijk.
Maar stedelijke hitte-eilanden zijn niet onvermijdelijk. Er bestaan oplossingen om te strijden tegen hun vorming en om te werken aan de levenskwaliteit in de stad.
De voordelen van deze strategieën voor duurzame aanleg hebben een invloed op verschillende vlakken: milieu, gezondheid, esthetiek en levenskwaliteit.
Stedenbouw en de strijd tegen stedelijke hitte-eilanden
3 principes van duurzame stedenbouw
01
Vermindering van verharde oppervlakken en terug naar meer groen
Minder gebruik van asfalt en beton is een bepalend element in de strijd tegen stedelijke hitte-eilanden. De technische oplossingen zijn voorhanden:
- Groene parkings (zie bestaande oplossingen)
- Groene daken en muren
- Vergroening van de onmiddellijke omgeving van gebouwen en bermen
- Integratie van groene ruimtes in aanlegprojecten
02
Het waterdoorlatend maken van de stad en opvangen van het water
Het opvangen van het water in de bodem en andere oppervlakken zorgt voor het afkoelen van de lucht. Het is ook een kans om de biodiversiteit te herstellen en een creatieve opportuniteit voor landschapsontwerp.
Vandaag is het mogelijk om waterdoorlaatbare berijdbare zones te maken, die gebruik en omgeving verzoenen (bv.: waterdoorlatende parkings). Er kunnen ook waterpartijen en fonteinen worden aangelegd.
03
De uitstoot van antropogene warmte verminderen
De warmte die wordt geproduceerd door de menselijke activiteiten kan worden verminderd. We kunnen bijvoorbeeld ingrijpen op de mobiliteit door de voorkeur te geven aan milieuvriendelijk openbaar vervoer, het verkeer van personenwagens te beperken in de binnenstad, …
Ook de architectuur van de gebouwen kan een rol spelen: de materiaalkeuze, de kleuren, de energie-efficiëntie, de vergroening, … Het zijn stuk voor stuk middelen om de klimatiseringsbehoeften te drukken.
Stedelijke hitte-eilanden: oorzaken en gevolgen
Inzicht in het ontstaan van stedelijke hitte-eilanden
Het fenomeen van stedelijke hitte-eilanden verwijst naar de temperatuurstijging die wordt waargenomen in stedelijke gebieden in vergelijking met de omliggende landelijke zones.
Deze lokale opwarming is het resultaat van verschillende factoren die verband houden met de manier waarop steden worden gebouwd, ingericht en gebruikt. De aard van de materialen, de verharding van bodems, het gebrek aan vegetatie, menselijke activiteiten en de configuratie van gebouwen hebben een grote invloed op het vermogen van stedelijke ruimtes om warmte op te nemen, op te slaan of af te geven.
Inzicht in deze mechanismen is essentieel om meer klimaatrobuuste stedelijke omgevingen te ontwerpen en de ophoping van warmte te beperken, vooral in sterk verharde zones zoals wegen en parkings.
Oorzaken van het stedelijk hitte-eiland
Materialen en oppervlakken
Hoe meer een materiaal de warmte van de zon absorbeert, hoe meer het warmte opneemt en afgeeft (zwakke albedo1). Dat is het geval bij oppervlakken samengesteld uit minerale materialen. Hierdoor dragen wegen en parkings in asfalt, daken met roofing, bakstenen muren, … veel bij aan de vorming van stedelijke hitte-eilanden.
Verdichting en minder groen
Het verdichten of waterdicht maken van de bodem en steeds minder groene ruimte zorgen ervoor dat het oppervlaktewater in de stad verdwijnt. Zo kan het de lucht niet meer afkoelen door verdamping of evapotranspiratie.
Antropogene warmte
Ook de menselijke activiteiten spelen een rol. Industrie, transport en klimatisering zorgen voor enorm veel hitte bovenop de omgevingstemperatuur.
Morfologie van de aanleg
De afmetingen van gebouwen en de afstand tot elkaar (‘urban canyons’) hebben een impact op de vorming van schaduw, het vasthouden van de warmte ‘s nachts en de capaciteit om voor verfrissing te zorgen in de stedelijke omgeving.
Stadsventilatie
De aanwezigheid van tocht zorgt voor luchtcirculatie en dus minder opwarming van de stad. Als er weinig of geen tocht is, staat de lucht stil en stapelt de warmte zich op.
1 : Albedo verwijst naar de reflectie-index van een oppervlak in functie van zijn kleur, maar ook zijn textuur en poreusheid. Waarde tussen 0 en 1: een zwart lichaam heeft een albedo 0 omdat het al het invalslicht absorbeert en een spiegel een albedo 1 omdat hij al het invalslicht weerkaatst.
Hitte-eilanden: wat zijn de gevolgen?
Impact op gezondheid en milieu
De gevolgen van stedelijke hitte-eilanden zijn nefast voor de openbare gezondheid en het milieu.
- Thermische stress, een gevoel van onbehagen, flauwtes, hitteslagen, … vooral bij kwetsbare personen
- Verergering van reeds bestaande chronische aandoeningen zoals diabetes, ademhalingsmoeilijkheden, cardiovasculaire, cerebrovasculaire, neurologische of nierziektes
- Toename van het sterftecijfer tijdens hittegolven
- Kwaliteitsafname van de buitenlucht en vorming van smog
- Kwaliteitsafname van de binnenlucht (meer mijtachtigen, vocht en bacteriën, en het vrijkomen van giftige stoffen)
- Toename van de energievraag verbonden aan klimatisering en dus uitstoot van broeikasgassen
Vermindering van stedelijke hitte-eilanden met waterdoorlatende en groene parkings
Waterdoorlatende parking: een gunstig thermisch gedrag in de strijd tegen stedelijke hitte-eilanden
Deel dit artikel!
Bekijk al het nieuws
